سوم : تأويل و معناى آيات در بيان تأويل و معناى آيات ، ابتدا تأويل و معناى برخى موارد را ، متناسب با معناى لغوى بيان مىداريم و سپس به روايات امامان اهل البيت عليهم‌السلام در اين باره مىپردازيم . تأويل و معناى آيات گذشته براساس معناى واژه‌ها در لغت عرب الف ) داستان ابراهيم و شكستن بتها ابراهيم كه پس از شكستن بتها گفت : بل فعله كبيرهم هذا ؛ بلكه بزرگشان اين چنين كرده ، آن حضرت « توريه » فرمود و سخن را مشروط و دو پهلو بيان داشت تا آنان را به خود آورد ، و لذا به دنبال آن فرمود : فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ ؛ از خودشان بپرسيد اگر سخن مىگويند ، يعنى : اگر سخن مىگويند ، بزرگشان چنين كرده است ! و اين از پاسخ بت‌پرستان به ابراهيم دانسته مىشود كه گفتند : لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ يَنْطِقُونَ ؛ تو خود مىدانى كه اينها سخن نمىگويند . « 1 » ب ) داستان يوسف و برادران اينكه مأموران يوسف به برادرانش گفتند : أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ ؛ اى كاروانيان شما سارقانيد ! اين سخنى درست [ اما با توريه ] بود ، زيرا آنان - در گذشته - يوسف را از پدرش دزديده بودند . اما درباره « پيمانه » شاه نيز گفتند : نَفْقِدُ صُواعَ الْمَلِكِ ؛ پيمانه شاه را گم كرده‌ايم ، و نگفتند : پيمانه شاه سرقت شده كه در اين سخن نيز « توريه » شده است . « 2 » ج ) داستان رسول خدا صلىالله‌عليه‌وآله پس از فتح خداوند سبحان در سوره فتح فرموده : إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً * لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً * وَ يَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً ؛ « 3 » ما تو را فتح و پيروزى روشن داديم * تا خداوند تبعات و پىآمدهاى گذشته و آينده‌ات را بر تو بپوشاند ، و نعمتش را بر تو تمام گرداند ، و به راه راست

--> ( 1 ) . سوره انبياء ، آيات 63 و 65 . ( 2 ) . مراجعه كنيد : تفسير مجمع البيان ، ج 3 ، ص 252 ، در تفسير اين آيات . ( 3 ) . سوره فتح ، آيات 1 - 4 .